Alles over Methylfenidaat

Methylfenidaat medicijnen

Voor de behandeling van ADHD wordt in de eerste instantie gekeken naar de mogelijkheid om via therapie de meeste symptomen te bestrijden. In sommige gevallen lukt dat goed, maar dat is niet altijd het geval. Als er sprake is van te weinig verbetering is medicatie vaak het meest voor de hand liggende alternatief. In de eerste instantie zal de behandelend arts dan kiezen voor Methylfenidaat. Dit middel heeft zich al jaren bewezen als effectief middel bij de behandeling van ADHD klachten.

Het grote voordeel: de meeste symptomen worden dankzij methylfenidaat een stuk makkelijker beheersbaar.

ADHD en methylfenidaat

ADHD staat geclassificeerd als een neurobiologische stoornis. In gewoon Nederlands wil dat zoveel zeggen als een situatie waarin er sprake is van een verminderd functioneren van de hersenen op bepaalde gebieden. Daarnaast is er sprake van een tragere werking van specifieke neurotransmitters zoals dopamine en noradrenaline. Met behulp van medicatie zoals methylfenidaat kan dit worden gecorrigeerd.

De effecten van de medicatie

Het effect van methylfenidaat is dat degene met ADHD een grotere rust in het hoofd ervaart. Men zegt veel rustiger te zijn, het gevoel te hebben dat alles in het hoofd meer geordend is, kortom het is geen chaos meer. Dat effect ziet de ADHD’er ook terug bij andere dagelijkse handelingen. Zo gaat het plannen een stuk beter en ontstaat er na verloop van tijd meer structuur in het dagelijkse leven. Men krijgt meer controle over de eigen handelingen en voelt zich veel meer dan voorheen de baas. Taken die voor degenen zonder ADHD als vanzelfsprekend worden beschouwd zijn nu ook voor de ADHD’er makkelijker te realiseren. Zo gaat het luisteren een stuk beter af, is men minder vergeetachtig en leiden gesprekken minder snel tot een conflict.

Geen wondermiddel maar hulpmiddel

In tegenstelling tot wat er vaak gedacht wordt, met name door buitenstaanders, is dat methylfenidaat geen wondermiddel is. Het gebruik ervan is niet zonder bijwerkingen alhoewel dit per gebruiker kan verschillen. Zo kan er in de eerste maanden van het gebruik sprake zijn van gewichtsverlies doordat de eetlust enigszins wordt afgeremd. Sommige gebruikers melden een gewichtsverlies van 15 kilo in de eerste zes maanden. Ook andere bijwerkingen kunnen voor komen.

Methylfenidaat

De kortwerkende vorm van methylfenidaat is vooral bekend als Ritalin. Deze medicatie remt de heropname af van neurotransmitters als dopamine en noradrenaline. Ondanks het feit dat methylfenidaat tot de groep van de amfetamines behoort is het niet verslavend. Het functioneert als het ware als een rem en kent een aantal opvallende positieve eigenschappen. Zo wordt de concentratie bevordert en ervaart de gebruiker meer rust in het hoofd. Ook wat betreft de daadkracht ervaren veel gebruikers een duidelijke toename.

Kortwerkende methylfenidaat

Zoals gezegd is het een kortwerkend medicijn. Het werkt zo’n 2 tot 4 uur waarna er een rebound optreedt. Het spreekt dus voor zich dat de gebruiker het medicijn regelmatig moet innemen om de effecten van een rebound te voorkomen. Het gebruik van Ritalin is echter niet zonder bijwerkingen.

Zo kan men last krijgen van een hoge bloeddruk, hoofdpijn en hartkloppingen. Andere bijwerkingen kunnen te maken hebben met slapeloosheid en een verminderde eetlust. In de meeste gevallen worden deze bijwerkingen slecht in beperkte mate ervaren en zijn ze van voorbijgaande aard.

Langwerkende methylfenidaat

Naast de ‘gewone’ kortwerkende methylfenidaat is er ook een langwerkende versie. Deze wordt onder verschillende namen op de markt gebracht. Dat wil niet zeggen dat ze allemaal identiek zijn, er zijn duidelijk verschillen aanwezig.

Concerta

De Concerta is wellicht een van de bekendere namen als het gaat om langwerkende methylfenidaat. Het is verkrijgbaar in 18, 27, 36 en 54 mg. De pil zelf kan niet worden opgedeeld in grote of kleinere delen. De werkzame stof wordt in fases afgegeven zodat de gebruiker steeds voldoende krijgt toegediend. Die fases zijn niet gelijk, men begint eerst met een relatief kleine hoeveelheid wel later wordt verhoogd.

Een pil van 18 mg zal bijvoorbeeld eerst 4 mg afgeven en vervolgens twee maal 7 mg. De afgegeven hoeveelheden zijn afhankelijk van de zwaarte van de pil:

  • 18 mg: 4 mg – 7 mg – 7 mg
  • 36 mg: 8 mg – 14 mg – 14 mg
  • 54 mg: 12 mg – 21 mg – 21 mg

Moet de gebruiker hoger doseren, bijvoorbeeld 72 mg, dan kan er gekozen worden voor twee pillen van 36 mg elk. De feitelijk afgifte is dan 16 mg – 28 mg – 28 mg.

Het gebruik van Concerta is afhankelijk van de gebruiker zelf. Het is dus in feite een stukje maatwerk wat alleen tot stand kan komen door get uit te proberen. Een ADHD’er die in de ochtenduren meer nodig heeft om van startte kunnen gaan, kan er voor kiezen om naast Concerta ook Ritalin te gebruiken. Dit kan handig zijn als het concentratievermogen optimaal moet zijn op school.

Ook de duur van de werkzaamheid kan per gebruiker verschillen. Terwijl de een merk dat de medicatie 12 uur lang werkt, kan dat bij een ander juist veel korter zijn, bijvoorbeeld slechts 8 uur. Ook in zo’n geval is het raadzaam om het aan te vullen met Ritalin. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens een belangrijke proefwerkweek waarbij een goede concentratie essentieel is.

Ook het tijdstip van inname kan heel verschillend zijn. Terwijl het ene kind de pil al bij het ontbijt in wil nemen, kan een ander er meer baat bij hebben om dit op een later tijdstip te doen. Mocht de Concerta ‘te goed’ werken, bijvoorbeeld als de gebruiker veel slaapproblemen ervaart, dan kan het raadzaam zijn om over te stappen op een ander middel zoals Equasym, Medikinet of Langwerkende Methylfenidaat.

Wat voor Concerta geldt, gaat ook op voor andere vormen van de langwerkende methylfenidaat: let op de dosering en de timing en pas het regime waar noodzakelijk aan. Concerta kan overigens zonder problemen worden gecombineerd met andere middelen als Strattera.

Equasym XL

Equasym XL is net als Concerta verkrijbaar in verschillende zwaartes: 10, 20 en 30 mg. Deze capsule met het medicijn kan in zijn geheel worden ingeslikt, maar kan ook worden opengemaakt. Op die manier kan de medicatie samen met wat voedsel worden ingeslikt. In tegenstelling tot Concerta is de werking van Equasym XL beperkt tot acht uur. Dat is niet zonder reden: een kind zit vaak zo’n acht uur op school.

De verdeling van Equasym XL gebeurt in twee delen, vergelijkbaar met Ritalin: in de ochtend iets minder en later op de dag een grotere hoeveelheid. De verdeling is, afhankelijk van de aanbevolen dosering als volgt:

  • 10 mg: 3 mg – 7 mg
  • 20 mg: 6mg – 14 mg
  • 30 mg: 9 mg – 21 mg

Mocht blijken dat de gebruiker toch tekort komt aan de aanbevolen dosering, dan kan het tekort aangevuld worden met de reguliere Ritalin. De gebruiker kan dan volstaan met een kleine hoeveelheid Ritalin, bijvoorbeeld 5 mg.

Medikinet CR

Net als Equasym kan een capsule Medikinet CR worden opengemaakt om de dosering makkelijker in te nemen. Ook Medikinet worden 2 maal dagelijks ingenomen. Het medicijn is verkrijgbaar in vijf verschillende variaties: 5, 10, 20, 30 en 40 mg. In tegenstelling tot de voorgaande medicatie is de verdeling van Medikinet CR gelijkmatig. Mocht het desondanks toch wenselijk zijn te starten met een grotere hoeveelheid methylfenidaat, dan de gebruiker Ritalin bij slikken. Medikinet en Equasym kunnen zonder problemen gecombineerd worden met Concerta of Strattera.

Methylfenidaat langwerkende

Een andere vorm van langwerkende methylfenidaat is sinds 2010 op de markt onder de naam ‘Methylfenidaat langwerkend’. Deze is verkrijgbaar is twee uitvoeringen: 10 mg of 15 mg. De hoeveelheden zijn vergelijkbaar met 5 mg + 5 mg of 7.5 mg + 7.5 mg. De werkingsduur is 5 tot 7 uur en bij een hogere dosering zal de gebruiker dus twee pillen tegelijkertijd in moeten nemen. Het is belang dat deze doseringen wel gelijk zijn. Opvallend genoeg wordt dit medicijn volledig vergoed door de zorgverzekering en wordt het gewoon thuis afgeleverd.

Dexamfetamine (Dexedrine)

Dexamfetamine is een medicijn wat vaak wordt voorgeschreven als alternatief voor methylfenidaat. Het is slechts leverbaar in een hoeveelheid: 5 mg. In vergelijking met Ritalin is Dexamfetamine een stuk sterker: het is tweemaal zo sterk en werkt anderhalf keer zo lang. Om dit te illustreren: 2 x 5 mg Dexamfetamine is vergelijkbaar met 3 x 10 mg Ritalin.

De bijwerkingen van Dexamfetamine zijn nagenoeg identiek. Het kan de overweging waard zijn om over te stappen op Dexamfetamine als de reguliere Ritalin onvoldoende effect heeft. Ook als de bijwerkingen van Ritalin als ernstig worden ervaren, kan een overstap naar Dexamfetamine een oplossing bieden.

Atomoxetine (Strattera)

Atomoxetine ofwel Strattera (merknaam) kan niet zoals de bovenstaande medicatie worden gezien als een vervanger van Ritalin. Het is een middel wat op een heel andere manier werkt. Atomoxetine werkt bijvoorbeeld op noradrenaline, een andere neurotransmitter. Het actieve ingrediënt in Strattera is atomoxetine hydrochloride. Het remt de heropname van noradrenaline en zorgt dus voor een betere beschikbaarheid van deze neurotransmitter. Dit kan helpen de focus en concentratie te verbeteren.

Strattera wordt een of twee keer per dag ingenomen, met of zonder voedsel. Het moet echter elke dag op hetzelfde tijdstip worden ingenomen. Strattera wordt snel opgenomen en de maximale concentratie vindt één tot twee uur na inname plaats. Nadat de gebruiker het voor het eerst heeft ingeslikt, duurt het gewoonlijk twee tot vier weken voordat Strattera het maximale effect heeft.